Robin Lammers
· Fiscaal jurist & eigenaar Recht Zeker Advies
· 2026-06-17
“`html
De Rechtbank Oost-Brabant heeft op 9 juni 2026 een tweede tussenuitspraak gedaan in een zaak waarbij een gedupeerde toeslagenouder alsnog zijn recht probeert te halen. De rechtbank draagt de Dienst Toeslagen opnieuw op om zelf onderzoek te doen naar de situatie van de eiser en zijn voormalige echtgenote. Dit is een significante stap, want de rechtbank erkent daarmee dat de bewijsnood bij de gedupeerde niet zomaar terzijde kan worden geschoven.
Wat houdt dit in?
De hardheidsclausule in de toeslagenaffaire houdt in dat de overheid verplicht kan worden om gedupeerden tegemoet te komen, ook als zij niet aan alle formele bewijseisen kunnen voldoen vanwege de bewijsnood die de affaire zelf heeft veroorzaakt.
In deze zaak (Rechtspraak, ECLI:NL:RBOBR:2026:3994) gaat het om een eiser die stelt slachtoffer te zijn van de toeslagenaffaire. Het probleem: hij kan dat moeilijk aantonen, precies omdat de Belastingdienst en Dienst Toeslagen destijds zo onzorgvuldig hebben gehandeld dat veel dossiers onvolledig of onjuist zijn.
De rechtbank stelt vast dat de Dienst Toeslagen niet simpelweg achterover kan leunen en de bewijslast volledig bij de gedupeerde kan neerleggen. In een tweede tussenuitspraak wordt de dienst nogmaals opgedragen om zelf actief te onderzoeken of eiser en zijn ex-partner inderdaad gedupeerd zijn. Dit is niet de eerste keer dat de rechtbank dit opdraagt — het woord “nogmaals” is hier veelzeggend.
De hardheidsclausule speelt hier een centrale rol. Die clausule biedt ruimte om af te wijken van strikte regels als de toepassing daarvan tot onbillijke uitkomsten leidt. In dit geval: als iemand aantoonbaar in de knel is gekomen door overheidshandelen, maar dat door datzelfde handelen niet meer volledig kan bewijzen.
Wat betekent dit voor jou?
Ben jij ouder die destijds te maken had met terugvorderingen van kinderopvangtoeslag, huurtoeslag of andere toeslagen, dan is deze uitspraak direct relevant. De rechtbank bevestigt dat je als gedupeerde niet per definitie het onderspit delft als je niet alle bewijsstukken meer hebt. De Dienst Toeslagen heeft een actieve onderzoeksplicht.
Zit jij in een situatie waarbij een aanvraag voor herstel of compensatie is afgewezen omdat jij onvoldoende bewijs zou hebben aangeleverd? Dan kan een gang naar de rechter zinvol zijn. Zeker als de Dienst Toeslagen zich beroept op het ontbreken van documenten die er nooit waren of verloren zijn gegaan door het handelen van de overheid zelf.
Ook als je als voormalig koppel gedupeerd bent geraakt — en inmiddels gescheiden bent — heeft deze zaak relevantie. De rechtbank spreekt expliciet over de situatie van zowel de eiser als zijn voormalige echtgenote. Dat beide ex-partners in de beoordeling worden betrokken, laat zien dat de rechter een breed beeld van de situatie wil.
Voor iedereen die nog in een bezwaar- of beroepsprocedure zit rond de toeslagenaffaire is het cruciaal om te weten dat bewijsnood op zichzelf een argument is. Je hoeft de onmogelijkheid van bewijslevering niet passief te accepteren als reden voor afwijzing.
Wat kun je doen?
Heb je een afwijzingsbeslissing ontvangen van de Dienst Toeslagen en ben je van mening dat er onvoldoende onderzoek is gedaan naar jouw situatie? Maak dan op tijd bezwaar. De termijnen in het bestuursrecht zijn kort — vaak zes weken — dus wacht niet te lang.
Controleer of in jouw dossier de hardheidsclausule is overwogen. Als dat niet het geval is, of als de motivering tekortschiet, dan heb je een concreet aanknopingspunt voor bezwaar of beroep. Vraag bij de Dienst Toeslagen ook expliciet op welke gronden jouw aanvraag is beoordeeld en welke documenten zijn meegewogen.
Documenteer alles wat je hebt: bankafschriften, communicatie met kinderdagverblijven, oude belastingaangiften. Zelfs fragmentarisch bewijs kan relevant zijn. De rechter beoordeelt het totaalplaatje, niet alleen de formele checklist van Toeslagen.
Schakel juridische hulp in als de zaak vastloopt. Een gespecialiseerde adviseur kan beoordelen of een procedure kansrijk is en hoe je de bewijsnood zo sterk mogelijk neerzet. Meer informatie over je rechten vind je op de pagina Werk & inkomen van Recht Zeker Advies.
Veelgestelde vragen
Wat is de hardheidsclausule bij de toeslagenaffaire?
De hardheidsclausule bij de toeslagenaffaire biedt de mogelijkheid om af te wijken van strikte bewijsregels als iemand door het handelen van de overheid zelf niet meer aan die regels kan voldoen. De Dienst Toeslagen kan hierdoor worden gedwongen om gedupeerden tegemoet te komen, ook als het dossier onvolledig is. Rechters kunnen de dienst opdragen om zelf actief onderzoek te doen in plaats van de bewijslast volledig bij de gedupeerde te leggen.
Wat als ik geen bewijs meer heb dat ik gedupeerd ben door de toeslagenaffaire?
Het ontbreken van bewijs is in toeslagenzaken soms het directe gevolg van het onzorgvuldige handelen van de overheid zelf, en dat erkent de rechter ook. Je kunt in zo’n situatie een beroep doen op bewijsnood en de hardheidsclausule. De rechtbank kan de Dienst Toeslagen dan opdragen om zelf onderzoek te doen naar jouw situatie, in plaats van jou op te zadelen met de volledige bewijslast.
Kan ik als gescheiden ouder nog aanspraak maken op compensatie via de toeslagenaffaire?
Ja, ook als voormalige partners kunnen beide ex-echtgenoten aanspraak maken op compensatie als zij destijds samen getroffen zijn door de toeslagenaffaire. De rechtbank Oost-Brabant heeft in juni 2026 bevestigd dat de situatie van zowel de eiser als zijn voormalige echtgenote afzonderlijk moet worden onderzocht. Een echtscheiding staat compensatie of erkenning als gedupeerde dus niet automatisch in de weg.
Heb je vragen over jouw positie in de toeslagenaffaire of een lopende procedure bij de Dienst Toeslagen? Neem dan contact op met Recht Zeker Advies. Wij helpen je graag verder. Neem hier contact op voor een vrijblijvend gesprek.
“`
